Wrotycz pospolity i tujon- typy spod ciemnej gwiazdy

Wrotycz ziele

 

Historia tej, moim zdaniem, interesującej rośliny sięga bardzo odległych czasów, lecz dzisiaj przeżywa swój prawdziwy renesans. Być może osoby mniej zorientowane nie kojarzą w ogóle wrotyczu, szczególnie porównując jego popularność do popularności szałwii czy pokrzywy, jednak patrząc na wyniki wyszukiwania w Google, widzimy jak ogromne zainteresowanie towarzyszy jego właściwościom. Historia wrotyczu ma swoje blaski i cienie. Śmiało można stwierdzić, że obecnie ponownie wszedł na salony naturalnych terapii leczniczych i konsumentów ziół. Dla jego zagorzałych zwolenników jest też nie do przyjęcia, że stał się persona non grata w Unii Europejskiej. Dlaczego tak jest ? Zapraszam do dalszej części artykułu.

Wstęp

 

Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare L.) należy do rodziny Asteraceae, do której należy między innymi rumianek, czy jeżówka, o której zdążyłem napisać w cyklu o wzmacnianiu odporności (Przejdź do artykułu “Jak naturalnie wzmocnić odporność i łagodzić pierwsze objawy przeziębienia”). Posiada intensywny, lekko korzenny zapach i żółte, okrągłe kwiatostany wzniesione na długiej, do około 1,5 metra łodydze. Rośnie w wielu miejscach na półkuli północnej, a w Polsce rośnie na skraju lasów, łąkach, polanach, rowach i poboczach dróg. Wrotycz jest też często zbierany na tzw. suszki.

 

Surowiec zielarski

 

To co wrotycz posiada najbardziej interesującego dla farmaceutów, zielarzy, amatorów ziół czy producentów leków to koszyczki kwiatowe i zieleTanaceti anthodium oraz Tanaceti herba. Są one bowiem bogate w olejki eteryczne, które w większej ilości znajdują się w kwiatostanach wrotyczu. To właśnie olejek eteryczny i związki chemiczne w nim występujące powodują kontrowersje związane z jego użyciem.

 

Olejek eteryczny

 

Składniki zawarte w olejku wrotyczowym są zgromadzone w nim w olbrzymiej ilości, w różnych proporcjach. Źródła podają obecność ponad 160 różnych związków chemicznych spośród których głównymi są kamfora, umbelloni, borneol, alfa- tujon, beta- tujon, 1,8- cyneol, sabinen czy alfa- pinen. Innym związkami są laktony seskwiterpenowe: gorzka tanacetyna i arboskulina czy flawonoidy takie jak kwercetyna, diosmina i apigenina. Oczywiście skład olejku różni się w zależności od pochodzenia rośliny. Za aktywność biologiczną wrotyczu odpowiada przede wszystkim beta- tujon. Jest to związek chemiczny, który niestety jest także toksyczny dla człowieka. Z ciekawostek warto dodać, że występuje także w piołunie i w mniejszych ilościach w szałwii.

 

Zastosowanie

 

Dzięki swoim właściwościom wrotycz znalazł zastosowanie jako lek żołądkowystomachicum oraz tonicum, a także lek zwalczający pasożyty układu pokarmowego. W dawnych czasach ziele wrotyczu stosowano również zewnętrznie na bóle reumatyczne, mięśni i ścięgien. Obecnie stosuje się go już co raz rzadziej w leczeniu wszawicy oraz świerzbu. Olejek eteryczny z wrotyczu można stosować także jako skuteczny środek naturalny odstraszający komary i inne insekty. Pomimo toksyczności stosuje się go dalej “na własną rękę” przeciwko pasożytom przewodu pokarmowego.

 

Toksyczność

 

Jak to często bywa w świecie ziół i leków, każdy kij ma dwa końce. Beta- tujon zawarty w zielu i kwiatostanach wrotyczu jest związkiem toksycznym. To fakt. Obecnie lecznictwo konwencjonalne ograniczyło zastosowanie bogatego w beta- tujon wrotyczu praktycznie do jednego preparatu do użytku zewnętrznego Artemisol®- produkowanego w krakowskim Herbapolu. Na domiar złego wrotycz może być także toksyczny przy użyciu zewnętrznym. Stosowany wewnętrznie może prowadzić także do poronienia, dlatego nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży. Jeżeli nie wiecie czym dokładnie jest tujon to może łatwiej będzie skojarzyć go Wam z napojami alkoholowymi takimi jak piołunówka lub absynt. Ten drugi był przez wiele lat nielegalny (nawet w znanych z wolności i swobód obywatelskich USA). Oba alkohole zawierają ziele bylicy piołun, która tak jak wrotycz zawiera różne formy tujonu. Jako, że związek ten jest dobrze rozpuszczalny w alkoholu czy tłuszczu to przechodzi w dużej ilości do roztworu osiągając w nim z łatwością stężenie toksyczne.

Co powoduje owiany złą sławą tujon? Jest antagonistą receptorów GABAa, których zablokowanie prowadzi do tego, że organizm nie może przejść w stan spoczynku. Skutkiem tego są konwulsje, drżenie mięśniowe, stany napięcia i pobudzenie. To podobno pod wpływem nadmiernego spożycia absyntu Vincent van Gogh, słynny holenderski malarz znany z zamiłowania do tego trunku, obciął sobie kawałek ucha. Sam tujon jest także podejrzewany o działanie uszkadzające komórki układu nerwowego.

 

Prawo, a tujon

 

Toksyczność tujonu spowodowała, że jego zawartość w żywności jest ściśle określona przez prawo krajów cywilizowanych i producenci muszą uważać, żeby tych wartości nie przekraczać. W dzisiejszych czasach absynt nie jest już tak popularny jak np. we Francji na przełomie XIX i XX wieku, stąd też zatrucia tujonem zdarzają się relatywnie rzadko. Ustawa obowiązująca w Unii Europejskiej zakłada również, że tujon nie może być dodawany jako składnik żywności w swojej czystej postaci. Jedyną możliwością, w której znalazłby się w środkach spożywczych jest stosowanie przy produkcji surowców roślinnych zawierających ten związek- np. bylicy piołun i wrotyczu.

 

Zawartość tujonu w żywności

 

Ministerstwo zdrowia określa maksymalne wartości tujonu w środkach spożywczych:

0,5 mg na kilogram w środkach spożywczych i 0,5 mg na kilogram w napojach przy czym:

  • 5 mg/kg w napojach alkoholowych i napojach spirytusowych o zawartości alkoholu mniej niż 25 % obj.
  • 10 mg/kg w napojach alkoholowych i napojach spirytusowych o zawartości alkoholu więcej niż 25 % obj.,
  • 35 mg/kg w napojach typu “bitters”,
  • 25 mg/kg w środkach spożywczych zawierających preparaty szałwii

 

wrotycz ziele

 

Sposób użycia

 

Ze względu na zawartość szkodliwych substancji zaleca się ostrożność podczas przyjmowania preparatów z wrotyczu. Najbardziej toksyczne są wyciągi alkoholowe lub przyjmowanie zmielonego surowca. Formą, która zawiera relatywnie mniej tujonu jest napar, gdyż woda nie jest dla niego najlepszym rozpuszczalnikiem, przez co nie przechodzi w dużej ilości do roztworu. Oficjalnie nie poleca się wrotyczu w użyciu wewnętrznym.

 

Preparaty

 

Z ziela wrotyczy można sporządzać nalewki, napary lub octy:

 

  • Napar wrotyczowy– łyżka ziół na szklankę wrzątku, 2-3 razy dziennie, celem odrobaczenia

 

  • Nalewka wrotyczowa 1:4– 100 gramów ziela zalać 400 gramami alkoholu 70%, macerować 7 dni. Roztwór przesączyć i uzyskany przesącz wcierać w bolące miejsca 2-3 razy dziennie.

 

  • Wrotycz wchodził też w skład leku przeciwpasożytniczego Essentia contra vermes s. vermifuga, który opisuje Pharmacopoea universalis z 1832 r.. Poniższy przepis zawiera już nasze aktualne, europejskie miary. Nikt z nas nie posługuje się już drachmami i uncjami jak w XIX wieku. Wartości zaokrągliłem także do pełnych jednostek.

 

Essentia contra vermes s. vermifuga

  • Ziele wrotyczu 15,0
  • Ziele piołunu 15,0
  • Ziele centurii 15,0
  • Korzeń gencjany 15,0
  • Kwiat wrotyczu 10,0
  • Nasiona bylicy cytwarowej 10,0
  • Mirra 10,0
  • Spirytus miętowy 450,0

 

Jedno jest pewne. Gorycz jaka towarzyszy spożyciu takiej mikstury jest trudna do opisania. Pasożytom nie smakuje ona również 🙂

 

I jak zwykle, jeśli spodobał Ci się ten artykuł to zapraszam Cię do polubienia mojej strony o zdrowiu, suplementacji i ziołolecznictwie na Facebooku i śledzenia mnie na Instagramie. Będziesz na bieżąco z każdym nowym postem na blogu. Zobacz też jakie inne artykuły czekają na Ciebie na stronie.

 

Bibliografia

 

  • Pharmacopoea Universalis, Oder Übersichtliche Zusammenstellung Der Pharmacopöen. 1832. Weimar.
  • Abad, M. J., P. Bermejo, and A. Villar. 1995. “An Approach to the Genus Tanacetum L. (Compositae): Phytochemical and Pharmacological Review.” Phytotherapy Research 9 (2): 79–92. https://doi.org/10.1002/ptr.2650090202.
  • Lekarskie, Nowiny, Agnieszka Wojtkowiak-giera, Marcin Cholewi Ń Ski, and Ł Ukasz Skrzypczak. 2012. “Tanacetum Vulgare L . Jako Ro ś Lina o Potencjalnych w ł a ś Ciwo ś Ciach Leczniczych w Acanthamoeba Keratitis ( Tanacetum Vulgare L . as a Plant with Potential Medicinal Properties for Acant …,” no. May 2014.
  • Lucia, Maria, Mure Ş An, Ilioara Oniga, Cecilia Georgescu, Felicia Gligor, Mihai Tudor, C R Ă Ciuna, and Radu Oprean. 2014. “Clinical Aspects Botanical and Phytochemical Studies on Tanacetum Vulgare L . From Transylvania.” Acta Medica Transilvanica 2 (4): 300–302.
  • Farmakopea Polska III, Monografia Szczegółowa Spiritus Menthae Piperitae. 1954.
  • Strona internetowa: http://www.rozanski.ch/tanacetum.html
  • Strona internetowa http://www2.mz.gov.pl/wwwfiles/ma_struktura/docs/zal_aromaty27102006.pdf

 

 

Napisz komentarz

Zobacz także inne artykuły

naturalne środki odstraszające komary
Naturalne środki odstraszające komary. Zrób to sam ! Praktyczne porady i przepisy
1 sierpnia 2018
matcha
Zielona herbata Matcha. Jak przyrządzić idealną matchę?
9 lipca 2018
ziołolecznictwo
Łagodzenie bólu w ziołolecznictwie. Praktyczne recepty.
11 października 2018
Translate »