Jak sporządzić ziołową nalewkę?

Jak sporządzić ziołową nalewkę?

Przed jakimkolwiek wytwarzaniem ziołowych preparacji dobrze byłoby dowiedzieć się o nich nieco więcej. Czym są nalewki ziołowe? Na pewno pamiętamy jak w rodzinie mama, tata czy dziadkowie robili nalewki np. z aronii z liśćmi wiśni czy pigwową. Miały one trochę inny cel niż leczniczy (chociaż mogły “leczyć” duszę i ratować niejeden imprezowy wieczór 😉 ), ale ich cechą wspólną była zawartość alkoholu. To nie jedyna możliwość, ale używając rozpuszczalnika, innego niż czysta woda np. alkohol lub gliceryna, można wyodrębnić większe spektrum związków czynnych z całej rośliny i zachować ich trwałość na dłużej niż w przypadku wyciągów wodnych. Alkohol jest też cieczą, która umożliwia w szybki sposób wchłanianie substancji aktywnych z przewodu pokarmowego do krwioobiegu.

Czym są ziołowe nalewki?

 

Tak jak zostało to już wspomniane- nalewki są przetworami roślinnymi* , które sporządzone są z części wytrawianej i alkoholu. Ich działanie będzie zależeć od zastosowanego zioła lub ich mieszaniny, ilości użytego rozpuszczalnika oraz dawkowania. Samodzielne stosowanie nalewek powinno być konsultowane z lekarzem lub farmaceutą gdyż ich działanie może wpływać na aktywność innych leków czy wykazywać niekorzystne działania uboczne. Z oczywistych względów nie powinny być stosowane w ciąży czy w okresie karmienia piersią. Nalewki można przyjmować bezpośrednio lub np. w kieliszku wody. Ja z kolei dobrze wspominam przyjmowanie nalewek na cukrze. Chyba każdy miał do czynienia w życiu np. z kroplami żołądkowymi, walerianowymi czy amolem. To również przykład doskonałych leków roślinnych.

*w Azji robi się też nalewki zwierzęce lub z owadów. Kiedyś w Europie również. Np. w XIX wieku na ból zęba stosowano nalewkę z biedronek siedmiokropek.

 

Metody wytwarzania nalewek

 

Generalnie są dwie główne metody.

 

#1 Perkolacja

 

To bardziej zaawansowana i wymagająca dodatkowego sprzętu metoda. Do tego jest bardzo wydajna. Polega na ciągłym przepływie świeżego rozpuszczalnika przez wytrawiany surowiec po umieszczeniu go w cylindrycznym lub stożkowym naczyniu zwanym perkolatorem. Im wyższy perkolator, tym krótszy czas ekstrakcji. Perkolacja pozwala na tworzenie nalewek (wyciągów roślinnych) w ułamku czasu (średnio 24 do 48 godzin).

 

Schemat przeprowadzania perkolacji składa się na kilka etapów:

 

Przygotowanie surowca

Obejmuje rozdrobnienie go do pożądanej wielkości, często specyficznej dla konkretnego rodzaju. Zbyt drobno zmielony lub przetarty surowiec może powodować utrudniony przepływ rozpuszczalnika przez perkolator, dodatkowo może powodować to adsorbcję związków aktywnych na silnie rozwiniętej powierzchni.

 

Pęcznienie

Przed umieszczeniem surowca w perkolatorze zwilża się go rozpuszczalnikiem i zamyka w szczelnym pojemniku na kilka godzin, żeby spęczniał. Im więcej wody zawiera rozpuszczalnik, tym bardziej surowiec zwiększy swoją objętość.

 

Maceracja

Spęczniały surowiec miesza się i przesiewa celem wyrównania poziomu zwilżenia, a następnie pakuje się go partiami do perkolatora. Na koniec całość zalewa się rozpuszczalnikiem nieco ponad poziom surowca i maceruje przez 12-24 godziny.

 

Proces właściwy

Następuje powolne wykraplanie rozpuszczalnika ze stopniowym dolewaniem jego porcji od góry. Proces prowadzi się do całkowitego wyekstrahowania surowca.

 

#2 Maceracja

 

Zakładam, że nie masz w domu perkolatora 😉 Na szczęście nalewki można wykonać w bardzo prosty sposób. Może nie jest to tak wydajna metoda jak w powyższym przykładzie ale jest praktyczna i nie wymaga tych wszystkich czynności przygotowujących.

Jedyne co potrzebujesz to:

  • zioła,
  • szklane naczynia z szeroką szyjką (karafka, słoik),
  • tłuczek, nóż czy inne narzędzie do rozdrabniania,
  • lejek,
  • gazę,
  • alkohol
  • butelkę na nalewkę.

 

Warto, żeby pokrywka naczynia w którym będziemy przygotowywać nalewkę była odporna na korozję. Możemy zastosować pergamin ochronny lub zastosować niemetalową pokrywkę lub korek.

Dalsza część artykułu dotyczy już tylko nalewek wykonanych metodą maceracji.

 

 

Przewodnik po nalewkach ziołowych

 

Rodzaj ziół

 

Pierwszym krokiem jest napełnienie pojemnika odpowiednią ilością ziół. W tym przypadku ważne są proporcje. Zbyt dużo alkoholu w stosunku do roślin spowoduje, że powstanie słaba nalewka. Zbyt mała, nalewka może być bardzo silna. W farmacji wiele nalewek ma moc i sposób wytrawiania określoną przepisami. Na własny użytek możemy nieco poeksperymentować 🙂

 

Oto kilka podstawowych wskazówek:

 

Świeże korzenie, kłącza, nasiona i kora

  1. Drobno posiekaj lub zmiel świeże zioła, aby uwolnić ich sok i przyspieszyć macerację
  2. Wypełnij naczynie ziołami do 1/3- 1/2 objętości
  3. Wlej alkohol na samą górę słoika tak, żeby przykrył rośliny całkowicie
  4. Proporcje powinny być takie, żeby po wstrząśnięciu całości zawartość poruszała się bez problemów

 

Suszone korzenie, kłącza, nasiona i kora

  1.  Użyj rozdrobnionego lub zmielonego materiału roślinnego.
  2. Wypełnij naczynie ziołami do 1/4- 1/3 objętości ( Uwaga: Nalewki na suszonym materiale są z reguły silniejsze w działaniu !)
  3. Wlej alkohol na samą górę słoika. Zakryj rośliny całkowicie!
  4. Zioła na pewno zwiększą swoją objętość dlatego warto uwzględnić to w wyborze naszego naczynia.

 

Świeże zioła

  1. Drobno posiekaj lub zmiel świeże zioła, aby uwolnić ich sok i przyspieszyć macerację
  2. Napełniaj ziołami maksymalnie 3/4 naczynia
  3. Wlej alkohol na samą górę słoika tak, żeby przykrył rośliny całkowicie
  4. Proporcje powinny być takie, żeby po wstrząśnięciu całości zawartość poruszała się bez problemów

 

Suszone zioła

  1. Stosuj tylko sprawdzone zioła. Dobrze jeśli rozdrobnisz je przed zalaniem alkoholem
  2. Wypełnij naczynie ziołami do 1/2- 3/4 objętości ( Uwaga: Nalewki na suszonym materiale są z reguły silniejsze w działaniu !)
  3. Wlej alkohol na samą górę słoika tak, żeby przykrył rośliny całkowicie
  4. Proporcje powinny być takie, żeby po wstrząśnięciu całości zawartość poruszała się bez problemów

 

 

Siła alkoholu. Jaki alkohol zastosować do nalewek?

 

Po wypełnieniu pojemnika odpowiednią ilością materiału roślinnego, musisz wypełnić resztę naczynia alkoholem. Należy stosować tylko alkohol wysokiej jakości z pewnego źródła o znanej mocy.

 

Alkohol 30-50 % 

  • Najczęstszy zakres procentowy nalewek wykonywanych w domach
  • Dobry dla suszonych ziół i świeżych o niskiej zawartości wody
  • Uniwersalny alkohol dobry dla większości przetworów

 

Alkohol 60-70 %

  • Standardowa moc dla nalewek wykorzystywanych z farmacji
  • Dobry dla świeżych i aromatycznych ziół o wysokiej wilgotności
  • Wyciąga więcej soku z komórek roślinnych

 

Alkohol powyżej 70%

  • Nadaje się do rozpuszczania żywic i gum naturalnych
  • Wyciąga z roślin mało lotne olejki eteryczne czy inne aromaty
  • Działa silnie odwadniająco i nadaje się do tworzenia intraktów

Jeżeli dysponujemy mocnym alkoholem to możemy go oczywiście rozcieńczyć, żeby uzyskać mniejszy woltaż 🙂 Do tego może posłużyć np. taka aplikacja: Przeliczanie alkoholu, kalkulator

 

Długość maceracji

 

Po zalaniu ziół zastosuj niekorodującą pokrywkę. Przechowuj nalewkę w chłodnym, ciemnym i  suchym miejscu. Potrząśnij naczyniem kilka razy w tygodniu i sprawdź poziom alkoholu. Jeśli alkohol wyparował trochę i   ziółka nie są całkowicie zanurzone, pamiętaj, aby uzupełnić poziom alkoholu. Zioła wystawione na działanie powietrza mogą zapleśnieć lub psuć się czego na pewno nie chcemy w naszej nalewce. Maceracja powinna trwać najlepiej kilka tygodni.

 

 

Butelkowanie

 

Do oddzielania pozostałych ziół użyj czystej gazy lub ściereczki lnianej oraz lejka wprowadzonego do butelki. Nalej nalewkę do lejka i pozwól jej swobodnie spływać. To co zostanie na lejku nadaje się jeszcze do wyciśnięcia. Ewentualnie pozostałość można przepłukać małą porcją świeżego alkoholu. Nalewki należy przechowywać w suchym, ciemnym pomieszczeniu.

 

Etykietowanie

 

Ostatni i bardzo ważny krok. Przez poprawne opisanie naszej nalewki na pewno nie pomylisz faktów. Zapisz na niej użyte zioła, moc i ilość alkoholu, czas ekstrakcji oraz datę sporządzenia. Oprócz tego zanotuj inne, ważne dla Ciebie informacje.

 

Chcesz dowiedzieć się więcej ? Sprawdź także inne posty na blogu do czego gorąco Cię zachęcam. Odwiedź mnie także na Facebooku oraz Instagramie. Nie zapomnij także zasubskrybować stronę 🙂

 

 

Dodaj komentarz

Zobacz także inne artykuły

jak walczyć ze stresem
Jak walczyć ze stresem ? Poznaj 6 roślin, które złagodzą Twoje nerwy.
15 czerwca 2018
10 roślin zwalczających bezsenność (praktyczne porady i wskazówki)
6 lipca 2018
oxymel
Jak sporządzić oryginalny, ziołowy oxymel (oksymel)? Praktyczny poradnik
4 grudnia 2018
Translate »